DE LAATSTE MAAGD VAN AFRIKA

In natuurdocumentaires en reclame krijgen we een beeld van het ongerepte Afrika: wilde dieren in weidse savannes en gevaarlijke jungles. In werkelijkheid blijven daarvan in de meeste Afrikaanse landen nog slechts enkele wildparken over. Behalve in het Zuiden van Soedan, een gebied veertig maal België. In een referendum op 9 januari 2011 kan de bevolking van deze regio beslissen of het een nieuw Afrikaans land wordt. De voorlopige regering van het Zuiden (GOSS, Goverment of South Soudan) zet dit toekomstig land op de landkaart als een maagdelijk land rijk aan olie, mineralen en vruchtbare gronden. Dit is het startsein voor de wereldeconomie om de strijd voor de natuurlijke bronnen en de nieuwe markt aan te gaan. Diplomatieke en militaire druk worden niet geschuwd om als eerste de deuren naar deze onontgonnen schatten te forceren.

Het gevecht om de versgebakken koek.

Dertig jaar oorlog en gebrek aan investeringen door Khartoem maken dat er in het Zuiden een tekort is aan ongeveer alles wat van een land een staat maakt. Voor ongeveer alles hangt het Zuiden af van import, vooral uit Oeganda. Het voedselprogramma van de Verenigde Naties meldt dat het ongeveer 40% van de bevolking van voedsel voorziet. Natuurlijk gaat de meeste aandacht van buitenlandse investeerders uit naar de grote reserve aan olie. Het belangrijkste olieveld is Blok B, 118.000  vierkante kilometer groot, dat sinds 1980 in handen is van het Franse TotalFinaElf. In 2008 won deze oliemaatschappij een dispuut van het Britse White Nile van Philippe Edmonds, dat de concessie trachtte te verwerven. Ook China probeert zijn posities veilig te stellen want het hangt voor 7% af van Zuid Soedan voor zijn import van ruwe olie. Waar verleden jaar de relatie tussen de regering van het Zuiden en China door de wapenleveringen aan het regime van Khartoem nog zeer slecht waren, vliegen de laatste maanden ministers en gouverneurs heen en weer naar Peking. De Chinese Nationale Petroleum Maatschappij hoopt dat het vooral zijn concessie Block 1 ‘Jonglei en Lakes’ kan behouden onder het nieuwe regime. Hoe gek het ook mag klinken voor wie de situatie in Zuidelijk Soedan volgt, ook Iran zit mee in de dans. In augustus laatsleden ondertekende Star Petroleum een exploratieovereenkomst voor Blok E, een concessie van 50.000 vierkante kilometer, gelegen aan de westelijke hoek van de Muglad Basin Blokken. Star staat geregistreerd in Luxemburg en wordt geleid door de in Iran geboren Spanjaard Farshad Zandi. Over deze deal, ondertekend door olieminister Lual Achuek Deng kreeg het SPLM, South People Liberation Movement, reeds veel kritiek.  

En hoe zit het met de grootste speler op dit terrein?

De Verenigde Staten van Amerika als grootste promotor van de onafhankelijkheid van het Zuiden van Soedan behaalt een grote diplomatieke overwinning, maar dreigt economisch uit de boot te vallen. Voor een deel heeft de VSA dat aan zichzelf te danken door in het verleden steeds tegelijk warm en koud te blazen in haar houding tegenover Soedan. In de jaren 1970 tot 80 investeerde Chevron 1 biljoen US dollar in de olieontginning in Soedan, maar werd na de staatsgreep van 1990 uit het land gezet. Dat was het begin van het embargo van de VSA, dat recent door president Obama werd hernieuwd. Indien het Zuiden voor onafhankelijkheid kiest, ligt het plan klaar om dit embargo voor het Zuiden op te heffen, maar ondertussen worden wel de kaarten geschud en verdeeld. Wel zijn de VSA reeds erg actief op het terrein van bouwpromotie en legeropleiding. De uitbouw van een nieuw Zuid Soedanees leger gebeurd door twee private huurlingenfirma’s, AECOM Technology Corporation en PAE van Lockheed Martin. PAE haalde ook een contract binnen voor de bouw van legerkazernes. De Louis Berger Group kaapte een contract weg van 200 miljoen US dollar voor de aanleg van een 190 km lange weg tussen de hoofdstad Juba en de Oegandese grens. Het gloednieuwe Ministerie van Handel wordt geadviseerd door de firma OTF, ‘On The Frontier Group’, gespecialiseerd in het opzetten van groeistrategie in de private sector. Van het presidentiële communicatieteam tot de Bank van Zuid Soedan en het ministerie van Financiën, allen krijgen advies van het Engelse consultatie bureau Deloitte Touche. Vooral door de controle te verwerven over regering en leger van Zuid Soedan hoopt de VSA sleutelposities in het nieuwe land onder controle te krijgen. De Amerikaanse bedrijven schijnen eerder de kat uit de boom te kijken, angstig van investeringen in een Afrikaans land met onzekere toekomst. In de landbouw is er wel een Amerikaanse firma, Jarch Capital, die bereid is zwaar te investeren, maar dat is een verhaal op zich. (Zie verder in de tekst.)

De trek naar het Wilde Zuiden.

Niet alleen de grote spelers proberen terrein in te palmen, ook de kleintjes vechten voor een deel van de koek. Volgens het Oegandese bureau voor statistiek voert dit land jaarlijks voor 1 biljoen US dollar goederen in. De drankmaatschappij SABMiller produceert in zijn brouwerij in Juba jaarlijks 350.000 hectoliter bier, goed voor 60% van de biermarkt. Allerlei Oegandese en Keniaanse maatschappijen maken voor hun expansie ook handig gebruik van de massa goedkope arbeidskrachten. Chinese, Libanese, Indische en Turkse familiebedrijven starten initiatieven op in het gebeid van mijnbouw en landbouw, vooral palmolie en tropisch hout. De Poolse firma Tricomp bouwt voor de regering in Juba een centrum voor telecommunicatie. Eyat, een bouwfirma met zetel in Khartoem, sleepte verschillende contracten voor wegenbouw in de wacht, onder andere voor de bouw van de Nimule weg. Toyota Japan en China vechten voor het contract van 1,5 miljoen dollar voor de aanleg van een oliepijpleiding naar de haven van Lamu in Kenia. Ook delegaties van Zuid-Korea en Brazilië bezoeken Juba in de hoop een graantje mee te pikken.   

De landbouw als hoeksteen.

Het SPLM ziet de landbouw als hoeksteen voor de uitbouw van de economie op lange termijn. Maar voor de realisatie van die doelstelling zijn er meer problemen dan oplossingen. Het OTF maakt plannen op voor een landbouw op basis van private ondernemingen terwijl de landbouw en veeteelt nu steunt op de dorpsgemeenschappen. Behalve in de drie centraal gelegen provincies bestaan er geen bereidbare wegen. De vroegere soldaten van het rebellenleger worden nu in de administratie ingeschakeld, maar hebben daar weinig kaas van gegeten. “Fantoombedienden”. Daardoor bestaat er geen efficiënte controle op de grote houtexploitanten waardoor de onverantwoorde wildkap van teak aanleiding geeft tot ontbossing. Tot overmaat van ramp beging minister van Financiën, Kuol Athian Mavien, een enorme flater door voor een ‘strategische voorraad graan’ aan te kopen waardoor de staatschuld van het Zuiden opliep tot 3 biljoen dollar en dat met een jaarbudget van 1,9 biljoen dollar.

Wie deelt de lakens uit in Zuid Soedan?

De kans is niet onbestaand dat met of zonder onafhankelijkheid van het Zuiden nadien er terug militaire conflicten in het Zuiden zullen uitbreken. Ditmaal niet meer tussen het Noorden en het Zuiden maar tussen de verschillende stammen en tussen de verschillende krijgsheren en het centrale gezag. Een Somalië scenario is niet ondenkbaar. De Denka stam heeft de meeste politieke en militaire posten in handen en dit lokt uiteraard verzet uit van de andere stammen. Verschillende krijgsheren hebben reeds in hun territorium contracten afgesloten met buitenlandse firma’s zonder goedkeuring van de GOSS. Zo sloot de krijgsheer Paulino Matiep Nhial verleden jaar de grootse landconcessie van Afrika af, namelijk 400.000 hectaren land in Mayom, met de firma Jarch Capital. Deze is in handen van de Amerikaanse bankier Philippe M. Heilberg met zetel in New-York en geregistreerd in de Britse Maagdeneilanden. Heilberg verklaarde met landbouwprojecten te willen van start gaan. Dat Jarch ook de olierechten heeft over die regio is geen onbelangrijk detail. Jarch benaderde ook nog andere krijgsheren zoals Gabriel Tanginya, Peter Gadet Yaka en Galwak Gai Deng om uit te vissen of ze ook met hen geen dergelijke contracten kon afsluiten. Dat Jarch Capital zijn investeringen wil beveiligen blijkt uit het lijstje van adviseurs die in de leiding werden opgenomen: vice–president Larry C. Johnson (terrorisme expert, ex-Pentagon, ex-CIA), ambassadeur Joseph Wilson (ex-Pentagon, Uraniumspecialist) en Peter Pham (vroegere adviseur van de Republikeinen voor Afrika). De regering tracht het hoofd te bieden aan zulke uitwassen met aangepaste wetgeving. Een landwet, investeringswet en een anti corruptiewet raakten verleden jaar eindelijk klaar. Pas in juni van dit jaar ging het ministerie van investeringen van start, maar het is zo onderbezet dat de ondersecretaris dienst moet doen als receptionist aan de balie. Het is dan ook niet te verwonderen dat ook hier dubieuze contracten worden afgesloten. Zo verpacht de regering een deelgebied van 16.800 vierkante meter van het Boma Nationaal Park in de Jonglei provincie aan een maatschappij van de Verenigde Arabische Emiraten, Al Ain National Wildlife. De details van het contract zijn top secret en het gebied is no-go zone voor journalisten. Al Ain heeft er reeds zijn eigen vliegveld en safarikamp gebouwd, een teken aan de wand dat het gebied door hen als jachtgebied op groot wild wordt ingericht.

Zonder politieke en militaire stabiliteit, zonder een wetgeving met een uitvoerende en controlerende macht, zonder structuren op vlak van infrastructuur, onderwijs en gezondheid dreigt de onafhankelijkheid van het Zuiden een nachtmerrie te worden. De wedloop naar de natuurlijke rijkdommen is gestart, maar de onafhankelijkheid van Zuid Soedan dreigt eerder uit te lopen op een plundering dan op de langverwachte zegen.