Rusthuis zonder zorg?

Vandaag de dag is werken in een rusthuis geen pretje. Het zorgpersoneel trekt aan de alarmbel. Negen op de tien zorgverleners zegt dat de ouderen niet meer de nodige zorgen krijgen door de toenemende druk op het personeel. Hoe is het zover kunnen komen?

We willen allemaal graag een mooie oude dag voor onszelf, onze ouders of grootouders. Of dat gaat lukken, wordt hoe langer hoe minder vanzelfsprekend. Dat blijkt uit een enquête van het ACV. De vakbond ondervroeg meer dan duizend personeelsleden in de rusthuissector. De resultaten waren veelzeggend. 87 procent zegt dat rusthuisbewoners niet de nodige zorg krijgen. De voornaamste opdracht van verzorgenden in de sector – het verlenen van zorg - kan dus niet meer vervuld worden. Het is dan ook logisch dat de minder noodzakelijke, maar wel belangrijke taken ook niet uitgevoerd kunnen worden. Vier op de vijf zegt geen tijd te hebben om te luisteren naar de bekommernissen van de ouderen. Het tekort leidt zelfs tot fouten en ongelukken. Bijna vier op de tien geeft aan dat het personeelstekort het laatste jaar aanleiding heeft gegeven tot een voorval zoals het toedienen van verkeerde medicatie of de val van een bejaarde.

Kiezen tussen extra personeel of pampers

Tot zover de cijfers. Maar wat betekent dat nu concreet voor de ouderen en voor het personeel? Een aantal zorgverleners stond ons graag te woord: “Wij zijn ‘s morgens met twee personeelsleden om 24 bewoners te wassen. Dat is keihard werken. Het moet allemaal gedaan zijn tussen zeven uur en half tien. Om half tien moeten de ouderen aan tafel zitten voor hun ontbijt. ‘s avonds beginnen we om zes uur de ouderen in bed te leggen. Om acht uur moeten ze erin liggen want daarna is er onvoldoende personeel. Het ergste vind ik dan ook dat we niets meer kunnen doen met de mensen. Zelfs voor een babbeltje is geen tijd. Laatst kregen we te horen dat een extra personeelslid misschien mogelijk was als er niet zoveel geld uitgegeven moest worden aan pampers. Erg vind ik het dat enkel een extra personeelslid mogelijk is als we ouderen in een vuile pamper laten zitten. Men bespaart nu al op het eten van de bewoners. Het brood is niet meer te eten. Moeten we nu ook nog besparen op pampers? Dat terwijl bewoners 1.700 euro per maand betalen.”

Geen tijd voor praatjes

Zowel de cijfers uit het onderzoek als de verhalen tonen de schrijnende gevolgen van het personeelstekort in de ouderenzorg. Hoe is dat personeelstekort dan ontstaan? Een eerste oorzaak is de onderfinanciering van de zorg voor zwaar zorgbehoevenden. De voorbije jaren is het aantal zwaar zorgbehoevenden gestegen tot 14.000. Door het tekort aan bedden moedigt de regering ouderen aan zo lang mogelijk thuis te blijven. Als thuisblijven echt niet meer gaat en de zorgbehoeften te zwaar worden, komt men in een rusthuis terecht. Daardoor hebben drie op vier ouderen in een rusthuis vandaag intensieve zorgen nodig. Maar de woonzorgcentra krijgen het geld niet om die intensieve zorg te bieden. Het huidige personeel moet dus meer werk verzetten. Met als gevolg dat het personeel de kans niet krijg een praatje te maken met bewoners. Naar bed gaan om zes uur ’s avonds is voor velen een realiteit.

Een tweede oorzaak zijn de lage personeelsnormen. Een recente studie van het Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin leert ons dat de tehuizen meer personeel in dienst hebben dan wettelijk voorgeschreven. De wettelijke norm ligt zo laag, dat de publieke sector per tien werknemers er vier meer in dienst heeft dan vereist. Dat extra personeel wordt niet gefinancierd door de overheid. Het geld komt in hoofdzaak van de bewoners, die jaar na jaar een hogere prijs moeten betalen. Zo bleek in december vorig jaar dat de prijs voor een verblijf in een rusthuis is gestegen tot gemiddeld 1.640 euro, zonder extra kosten voor dokters of de was.

Verminder druk op personeel en bewoners

Het is van belang voor zowel bewoners als voor personeel dat de druk op de woonzorgcentra afneemt. Voor ouderen is het hun thuis. Ze brengen er quasi elk uur van iedere dag door. Ze eten er, ze slapen er, ze zijn er. Soms is het personeel hun enige aanspreekpunt op een dag. Een hogere personeelsnorm en meer financiering voor personeel, is dan ook noodzakelijk. Maar ook een juiste financiering voor de ondergefinancierde bedden voor zorgbehoevenden. Minister van Welzijn Jo Vandeurzen (CD&V) zei dat de Vlaamse regering dit jaar 26 miljoen euro zal investeren in extra personeel. De studie van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin zegt dat de volledige personeelskost in de residentiële ouderenzorg 2,4 miljard euro bedraagt. De 26 miljoen euro bijkomende subsidies voor de personeelskost die Vandeurzen belooft, is dus 1,1 procent. Peanuts.

Daarnaast moeten we out-of-the-box denken om de hoge werkdruk in de rusthuizen aan te pakken. Het stadsbestuur van de Zweedse stad Göteborg besliste in 2014 een experiment te doen. Het verplegend personeel zou gedurende twee jaar lang maar zes uren per dag werken. Die verandering had een grote invloed op de zorgverleners. De afname van druk en stress maken van het verplegend personeel van Svartedalen tevreden mensen. Het rapport liegt er niet om. Driekwart van het verplegend personeel van Svartedalen voelt zich goed, fit, rustig. Die positieve gevoelens vertalen zich al snel in een positieve evolutie in het ziekteverzuim. Terwijl in Svartedalen het totale ziekteverlof vijftien dagen per verpleegster per jaar is, is het in andere rusthuizen 31 dagen! Daarnaast kent Svartedalen drie keer minder langdurig zieken dan de andere rusthuizen. Ook ons personeel en onze ouderen verdienen die positieve resultaten.